Te prawa przez wieki nadawane przez władcę różnym grupom społecznym dotyczyły swym zasięgiem całej Polski, a niekiedy tylko poszczególnych regionów. Takie powolne zrzekanie się swoich kompetencji stopniowo prowadziło do różnorodnych wypaczeń i nadużyć. Przez lata przywileje osłabiały władzę centralną, przyzwalały na samowolę, a w konsekwencji bezprawie. Torowały drogę wszystkim wadom szlacheckim (warcholstwu, prywacie, megalomanii, ksenofobii, wyzyskowi chłopów, pieniactwu).1180 – Kazimierz II Sprawiedliwy – Łęczyca
Postanowienia: 1. zniesienie ius spolii – prawa księcia do przejęcia ruchomości po zmarłym biskupie;
2. ograniczenie nadużyć w korzystaniu z podwód i stacji w dobrach kościelnych;
1210 - Leszek Biały, Konrad I mazowiecki, Władysław Odonic – Borzykowa
Postanowienia: 1. oficjalne wprowadzenie celibatu;
2. zgoda na wolny wybór biskupa i urzędów kościelnych;
3. niezależne sądownictwo duchownych;
1215 – Leszek Biały, Konrad I mazowiecki, Władysław Odonic, Kazimierz I Opolski - Wolbórz
Postanowienia: 1. rozszerzenie gwarancji immunitetowych posiadłości kościelnych na ziemie Kazimierza Opolskiego;
2. potwierdzenie przywileju borzykowskiego;
1228 – Władysław III Laskonogi – Cienia
Postanowienia: 1. obietnica przestrzegania praw i przywilejów możnowładztwa małopolskiego;
2. potwierdzenie rozbicia feudalnego;
1290 – Henryk IV Probus – Wrocław
Postanowienia: 1. prawo pełnego immunitetu dla dóbr nysko-otmuchowskich dla biskupa wrocławskiego;
1291 – Wacław II – Lutomyśl
Postanowienia: 1. urzędy w księstwie będą obsadzane tylko miejscowymi panami;
2. będzie wypłacany żołd dla rycerzy;
3. obietnica nienakładania nowych podatków;
1355 – Ludwik Węgierski – Buda
Postanowienia: 1. obietnica zniesienie wszystkich podatków;
2. zniesienie stacji;
3. wynagrodzenia, odszkodowania za wyprawy zagraniczne;
1374 – Ludwik Węgierski – Koszyce
Postanowienia: 1. obniżenie podatku poradlnego – 2 grosze z łana;
2. zobowiązanie się króla do wykupu szlachcica z niewoli, jeśli popadł w nią w trakcie wyprawy zagranicznej;
3. obsadzanie na urzędach tylko Polaków;
1387 – Władysław Jagiełło – Wilno
Postanowienia: 1. gwarancja dziedzicznego posiadania ziemi przez litewskich katolickich bojarów;
2. zwolnienie z osobistych świadczeń na rzecz władców dla litewskich katolickich bojarów;
1388 – Władysław Jagiełło – Piotrków
Postanowienia: 1. obietnica opłaty 3 grzywien za kopię w wyprawie zagranicznej;
2. zobowiązanie, by nie skupiać władzy starosty i sędziego ziemskiego w jednym ręku;
3. obietnica, by nie oddawać zamków w zarząd cudzoziemcom;
1422 – Władysław Jagiełło – Czerwińsk
Postanowienia: 1. nadanie nietykalności dobrom szlacheckim uniemożliwiające ich zajęcie bez wyroku sądu;
2. król może bić monetę tylko za zgodą rady królewskiej;
3. wyroki będą opierać się tylko na prawie pisanym;
1423 – Władysław Jagiełło – Warta
Postanowienia: 1. zezwolenie na usuwanie krnąbrnych i nieposłusznych sołtysów i wykup sołectw przez szlachtę;
2. ograniczenie wychodźstwa chłopów ze wsi;
3. ustalenie tzw. taks wojewodzińskich - ceny produktów rzemieślniczych ustalał będzie wojewoda;
1425,1430,1433 – Brześć Kujawski, Jedlnia, Kraków
Postanowienia: 1. przedłużenie panowania dynastii Jagiellonów;
2. nietykalność osobista dla szlachty bez wyroku sądu;
3. szlachta została zwolniona z danin i świadczeń;
4. tylko szlachcic może zostać wyższym dostojnikiem kościelnym;
5. dostojeństwa i urzędy zostają zastrzeżone tylko dla szlachty;
6. urzędy ziemskie będą nadawane tylko za zgodą szlachty danej ziemi;
7. ograniczenie obowiązku służby wojskowej tylko do granic kraju;
8. służba wojskowa poza granicami kraju będzie dodatkowo opłacana przez władcę;
9. król nie ma prawa zwoływać pospolitego ruszenia;
1447 – Kazimierz Jagiellończyk – Wilno
Postanowienia: 1. gwarancja niezależności i równouprawnienia szlachty polskiej i litewskiej;
1454 – Kazimierz Jagiellończyk – Cerekwica, Nieszawa
Postanowienia: 1. urzędy sędziego ziemskiego, podsędka i pisarza będą obsadzane spośród kandydatów wskazanych przez szlachtę;
2. wyżsi dostojnicy nie będą mogli sprawować urzędu starosty;
3. król nie będzie wydawał nowych praw, podatków, zwoływał pospolitego ruszenia bez zgody sejmików ziemskich;
4. zaostrzenie kar za ucieczkę chłopa ze wsi;
1456 – Kazimierz Jagiellończyk – Korczyn
Postanowienia: 1. możni danej ziemi mają głos w sprawie tej ziemi;
1493 – Jan Olbracht - Piotrków
Postanowienia: 1. zakaz ingerencji Kościoła w sądy świeckie;
2. powołanie dwuizbowego sejmu;
3. zaostrzenie kar wobec przestępców;
4. chłop będzie mógł opuścić wieś dopiero po uregulowaniu wszelkich powinności wobec pana;
1496 – Jan Olbracht – Piotrków
Postanowienia: 1. w ciągu roku tylko jeden chłop będzie mógł opuścić wieś;
2. jedynym sędzią chłopa będzie jego pan;
3. tylko szlachta będzie miała prawo nabywać ziemię;
4. szlachta zostaje zwolniona z cła wywozowego i przywozowego;
1501 – Aleksander Jagiellończyk – Mielnik
Postanowienia: 1. rządy w senacie stanowią możni, król będzie tylko przewodniczącym;
2. niewykonanie poleceń senatu przez króla zwalnia z wierności mu;
1504 – Aleksander Jagiellończyk – Piotrków
Postanowienia: 1. sejm i senat będą stanowić o nadawaniu dóbr koronnych;
2. zakaz skupiania kilku urzędów w jednym ręku;
1505 – Aleksander Jagiellończyk – Radom
Postanowienia: 1. ustanowienie konstytucji nihil novi – żadne prawo nie może być ustanowione bez zgody posłów i senatorów;
2. gwarancja wolnego wyboru urzędników sądowych;
3. zakaz wprowadzania prywatnych ceł;
1518 – Zygmunt I Stary - Toruń
Postanowienia: 1. król zrzeka się sądzenia sporów między panami duchownymi i świeckimi a ich poddanymi;
1520 – Zygmunt I Stary – Bydgoszcz
Postanowienia: 1. swoboda żeglugi po Wiśle dla szlachty;
2. pańszczyzna będzie płacona przynajmniej raz w tygodniu;
3. ograniczenie praw sądów miejskich w sprawach przeciw szlachcicowi;
KaPy