Wilno to dzisiaj stolica Litwy, ale też wciąż prężnie działający polski ośrodek życia kulturalno-naukowego. Polacy stanowią tutaj prawie 20% ogółu ludności. Starsze pokolenie przesiedleńców ciągle z rozrzewnieniem wspomina gród Giedymina. Choć w powojennej Polsce żyją długie lata Wilno nadal pozostaje ich małą ojczyzną.W XIV wieku twórca Wielkiego Księstwa Litewskiego Giedymin przeniósł z Trok do Wilna stolicę państwa i wybudował tutaj drewniany zamek na Górze Zamkowej. Po Unii Lubelskiej Wilno weszło w skład Rzeczypospolitej Obojga Narodów. W XVI wieku miasto przeżyło swój najbujniejszy rozkwit. Wtedy napłynęła tu ludność różnej narodowości (Rusini, Żydzi, Niemcy, Włosi, Ormianie, Tatarzy), a także wybitni architekci i rzeźbiarze. Wówczas wybudowano liczne pałace, otwarto wiele szpitali, powstały: mennica, arsenał, most na Wilejce. W 1610 roku Wilno przetrwało wielki pożar. Po 1795 roku znajdowało się pod zaborem rosyjskim. W 1918 roku miasto stało się częścią II RP. Podczas II wojny światowej w 1941 roku Niemcy spacyfikowali podwileńską wieś Ponary mordując około 100 tysięcy Żydów, Polaków i Cyganów. 13 lipca 1944 roku AK we współpracy z Armią Czerwoną wyzwoliła Wilno. Jednak kilka dni później NKWD zagarnęła miasto i wcieliła do ZSRR. Większość polskich mieszkańców przesiedlono. W 1991 roku Wilno stało się stolicą niepodległej Litwy.
Spacerując dzisiaj uliczkami Wilna odkryjemy wiele dowodów świadczących o naszej, polskiej tradycji i długoletniej bytności w tym miejscu. Jednym z najpiękniejszych i najbardziej znanych zabytków jest Ostra Brama, wzniesiona w latach 1503-1522. Tutaj znajduje się młodsza o ponad trzy wieki kaplica z upamiętnionym w Panu Tadeuszu A. Mickiewicza ( Panno święta, co Jasnej bronisz Częstochowy/ I w Ostrej świecisz Bramie!), obrazem Matki Boskiej Ostrobramskiej Królowej Korony Polskiej. Przez lata nad Bramą znajdował się polski napis:Matko Miłosierdzia, pod Twoją obronę uciekamy się, po 1946 roku zamieniony na łaciński.
Do dziś działa największa obecnie wyższa uczelnia litewska Uniwersytet Wileński. Założony w 1579 roku przez Stefana Batorego jako Akademia i Uniwersytet Wileński miał w swych szeregach najwybitniejszych uczonych: Piotra Skargę (pierwszy rektor), Jakuba Wujka, Jana i Jędrzeja Śniadeckich, Joachima Lelewela, a także studentów: Adama Mickiewicza, Juliusza Słowackiego, Stanisława Kierbedzia, Józefa Ignacego Kraszewskiego, Józefa Mackiewicza, Pawła Jasienicę, Czesława Miłosza.
Przy dawnej ulicy św. Anny odnajdziemy ufundowany przez Aleksandra Jagiellończyka Kościół św. Anny, a tuż obok pomnik Adama Mickiewicza. Na Starym Mieście można podziwiać Kościół św. Kazimierza ufundowany przez Zygmunta III Wazę i Lwa Sapiehę. Tutaj też znajduje się najstarszy (1440 r.) zabytek sakralny Wilna – Kościół św. Mikołaja. Na północ od starówki zobaczymy pochodzący z 1622 roku Kościół św. Katarzyny, a przed nim pomnik Stanisława Moniuszki.
W Wilnie w 1848 roku odbyła się premiera Halki Stanisława Moniuszki. Miasto było dość silnym ośrodkiem muzycznym. Odwiedzał je między innymi Henryk Wieniawski. Do najbardziej aktywnych postaci w tym środowisku należeli Tadeusz Szeligowski, Stanisław Szpinalski, Witold Rudziński.
Na wschód od Starego Miasta leży jedna z polskich nekropolii narodowych Cmantarz na Rossie. To tutaj spoczywają żołnierze polscy polegli w walkach w latach 1919-1944. Tu też złożono ciało Marii z Billewiczów Piłsudskiej i urnę z sercem jej syna – Józefa Piłsudskiego.
KaPy